مهلت نهایی گذار نهادهای بازرسی به استاندارد جدید ISO/IEC 17020:2026
مرکز ملی تایید صلاحیت ایران (NACI) خط‌مشی رسمی خود را در خصوص دوره گذار نهادهای بازرسی از استاندارد ملی INSO-ISO-IEC 17020:1392 به ویرایش سوم استاندارد بین‌المللی ISO/IEC 17020:2026 منتشر کرد. این سند با شماره مدرک NACI-M35 (ویرایش ۰۰، تاریخ صدور شهریور ۱۴۰۵) چارچوب، برنامه زمانی و مسئولیت‌های طرفین را در این انتقال مشخص می‌کند.
چرا این تغییر مهم است؟
ویرایش سوم ISO/IEC 17020:2026 جایگزین استاندارد ملی ۱۳۹۲ شده و از مهم‌ترین تغییرات آن می‌توان به طبقه‌بندی جدید استقلال نهادهای بازرسی به دو نوع Type A و Type A-non، افزوده‌شدن تعاریف «client» و «item»، و بندهای جدید مربوط به کنترل داده و اطلاعات و اقدامات مبتنی بر ریسک و فرصت اشاره کرد.
اصول حاکم بر دوره گذار
رفتار یکسان و غیرتبعیض‌آمیز با همه نهادهای بازرسی مشمول، رویکرد مبتنی بر ریسک و میزان تغییرات واقعی در هر نهاد بازرسی، ارزیابی اثربخشی واقعی تغییرات (نه صرفاً بررسی اصلاح مستندات)، استفاده حداکثری از ارزیابی‌های برنامه‌ریزی‌شده‌ی موجود، و صدور گواهینامه صرفاً پس از ارزیابی و تصمیم‌گیری مستقل بر اساس استاندارد جدید.
برنامه زمانی گذار
آماده‌سازی (پس از انتشار خط‌مشی): ابلاغ خط‌مشی، آموزش ارزیابان و انتشار Gap Analysis.
۷ دی ۱۴۰۵ (مرحله اختیاری): امکان انجام ارزیابی برنامه‌ریزی‌شده بر اساس استاندارد جدید.
۷ دی ۱۴۰۵ (مرحله اجباری): ثبت همه درخواست‌های جدید صرفاً بر اساس ISO/IEC 17020:2026.
۷ فروردین ۱۴۰۶ (مرحله اجباری): انجام همه ارزیابی‌ها بر اساس استاندارد جدید.
۷ فروردین ۱۴۰۸ (مهلت نهایی): پایان اعتبار تمام گواهینامه‌های صادرشده بر اساس استاندارد قدیم ۱۳۹۲.
وظایف نهادهای بازرسی
بررسی کامل استاندارد جدید و شناسایی تغییرات مؤثر بر عملکرد خود، تکمیل و ارائه Gap Analysis (در زمان تجدید یا گسترش، همزمان با ثبت درخواست در سامانه؛ در زمان تمدید یا ارزیابی مراقبتی، یک ماه پیش از شروع ارزیابی)، اصلاح مستندات و فرآیندها و سوابق لازم و ارائه شواهد اجرای مؤثر تغییرات، و اطمینان از استمرار صلاحیت و بی‌طرفی کارکنان.
وظایف مرکز ملی تایید صلاحیت
NACI متعهد شده خط‌مشی و Gap Analysis را منتشر کند، اطلاع‌رسانی یکسان به همه نهادها انجام دهد، روش و مدت ارزیابی را متناسب با حجم و پیچیدگی تغییرات هر نهاد تعیین کند، اثربخشی تغییرات را متناسب با ریسک ارزیابی کند و یافته‌ها را ثبت و تصمیم‌گیری مستقل انجام دهد.
نکته مهم برای درخواست‌های جدید و پرونده‌های در جریان
درخواست‌های تایید صلاحیتی که از ۷ دی ۱۴۰۵ به بعد ثبت شوند، مستقیماً بر اساس ISO/IEC 17020:2026 بررسی خواهند شد. پرونده‌های در جریان نیز طبق مرحله و تاریخ ارزیابی خود پیش می‌روند، اما از ۷ فروردین ۱۴۰۶ تمام ارزیابی‌ها بدون استثنا بر اساس نسخه ۲۰۲۶ انجام می‌شود.
هشدار درباره گواهینامه‌های قدیمی
پس از ۷ فروردین ۱۴۰۸، گواهینامه‌های صادرشده بر اساس استاندارد ۱۳۹۲ (INSO-ISO-IEC 17020) فاقد اعتبار خواهند بود و نهادهای بازرسی مجاز به فعالیت یا صدور گزارش و گواهینامه بر مبنای آن نیستند. تصمیم‌گیری درباره تعلیق یا ابطال گواهینامه‌های مذکور طبق رویه‌های جاری مرکز در کمیته تصمیم‌گیری انجام می‌شود.
با توجه به این جدول زمانی، توصیه می‌شود نهادهای بازرسی دارای گواهینامه معتبر هرچه زودتر بررسی تطبیقی (Gap Analysis) خود را نسبت به الزامات جدید آغاز کنند تا در مهلت‌های تعیین‌شده با مشکل مواجه نشوند.
منبع: مرکز ملی تایید صلاحیت ایران (NACI) — سند خط‌مشی شماره NACI-M35