کاربرد پروانه کارشناس رسمی استاندارد

کارشناس رسمی استاندارد چه جایگاهی دارد و پروانه آن چه کاربردی دارد؟

آزمون انتخاب کارشناسان رسمی استاندارد صرفاً یک آزمون برای دریافت یک عنوان حرفه‌ای نیست؛ بلکه پشتوانه قانونی آن در قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد، جایگاه مشخصی برای این کارشناسان در نظام استاندارد کشور ایجاد کرده است.

بر اساس ماده ۲۱ این قانون، سازمان ملی استاندارد ایران می‌تواند برای انجام وظایف خود، اشخاص حقیقی، اشخاص حقوقی و تشکل‌های تخصصی واجد صلاحیت را به عنوان کارشناس رسمی استاندارد انتخاب و از خدمات آنان استفاده کند. همچنین نحوه انتخاب، حدود اختیارات و میزان حق‌الزحمه کارشناسان باید مطابق دستورالعمل مصوب شورای عالی استاندارد باشد.

اما اهمیت اصلی این عنوان حرفه‌ای در ماده ۲۷ قانون دیده می‌شود.

مهم‌ترین مزیت قانونی پروانه کارشناس رسمی استاندارد

ماده ۲۷ قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد مقرر کرده است:

«کلیه گواهینامه‌های صادره از سوی مؤسسات گواهی‌کننده و بازرسی‌کننده، کارشناسان رسمی استاندارد، آزمایشگاه‌های آزمون و برسنجی تأیید صلاحیت‌شده از سوی سازمان در رابطه با تطبیق ویژگی کالاها و خدمات با استانداردهای مربوطه، به عنوان کارشناسی رسمی مورد قبول کلیه وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و مراجع قضائی تعیین می‌شود.»

به بیان ساده، قانون برای اسناد و گواهی‌های صادرشده در حدود صلاحیت کارشناسان رسمی استاندارد، اعتبار کارشناسی رسمی در برابر وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و مراجع قضایی قائل شده است.

این نکته، تفاوت مهمی میان «متخصص حوزه استاندارد» و «کارشناس رسمی استاندارد» ایجاد می‌کند.

یک متخصص ممکن است سال‌ها در حوزه بازرسی، کنترل کیفیت، آزمایشگاه، استاندارد، تولید یا ارزیابی انطباق فعالیت کرده باشد؛ اما عنوان «کارشناس رسمی استاندارد» یک جایگاه حرفه‌ای است که بر اساس قانون و سازوکار تعیین‌شده از سوی سازمان ملی استاندارد ایجاد شده است.

پروانه کارشناس رسمی استاندارد کجا می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد؟

حوزه استفاده از این پروانه به یک شغل یا یک سازمان خاص محدود نیست. قانون، استفاده از کارشناسان رسمی استاندارد را در چارچوب وظایف و نیازهای سازمان ملی استاندارد پیش‌بینی کرده است.

در آخرین فرآیندهای انتخاب کارشناسان رسمی استاندارد، چهار زمینه اصلی برای فعالیت کارشناسان اعلام شده است:

۱. استانداردسازی

این حوزه شامل فعالیت‌هایی مانند:

• تدوین استاندارد

• آموزش استاندارد

• ترویج استاندارد

• توان‌افزایی

است.

بنابراین متخصصانی که سابقه علمی و حرفه‌ای مناسبی در حوزه استانداردسازی، آموزش، تدوین استانداردها یا فعالیت‌های تخصصی مرتبط دارند، می‌توانند در این زمینه برای اخذ صلاحیت کارشناسی اقدام کنند.

۲. ارزیابی انطباق

ارزیابی انطباق یکی از مهم‌ترین حوزه‌های نظام استاندارد است و فعالیت‌هایی مانند بازرسی، آزمون، صدور گواهی و سایر فرایندهای مرتبط با بررسی انطباق کالا، خدمت، فرایند یا سیستم با الزامات مشخص را دربرمی‌گیرد.

این حوزه برای متخصصان و مدیران فنی فعال در شرکت‌های بازرسی، آزمایشگاه‌ها، شرکت‌های گواهی‌کننده و واحدهای کنترل کیفیت، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

۳. اندازه‌شناسی

متخصصان حوزه اندازه‌شناسی و کالیبراسیون نیز می‌توانند در چارچوب زمینه تخصصی خود وارد فرایند انتخاب کارشناسان رسمی استاندارد شوند.

این حوزه با صحت و قابلیت اعتماد اندازه‌گیری‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری ارتباط مستقیم دارد و در بسیاری از فعالیت‌های صنعتی، تجاری و نظارتی اهمیت دارد.

۴. تأیید صلاحیت

حوزه تأیید صلاحیت نیز یکی از چهار زمینه فعالیت کارشناسان رسمی استاندارد است و با ارزیابی صلاحیت نهادهای فعال در حوزه‌هایی مانند بازرسی، آزمون، گواهی و سایر خدمات ارزیابی انطباق ارتباط دارد.

این چهار حوزه در فرآیندهای اخیر انتخاب کارشناسان رسمی استاندارد اعلام شده‌اند.

آیا کارشناس رسمی استاندارد می‌تواند در دادگاه اظهارنظر کند؟

اینجا یکی از مهم‌ترین نکات قانونی وجود دارد.

ماده ۲۷ قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد، گواهینامه‌های صادرشده توسط کارشناسان رسمی استاندارد را، در رابطه با تطبیق ویژگی کالاها و خدمات با استانداردهای مربوطه، به عنوان کارشناسی رسمی مورد قبول وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و مراجع قضایی تعیین کرده است.

بنابراین می‌توان گفت پروانه کارشناس رسمی استاندارد، صرفاً یک مجوز فعالیت اداری یا گواهی تخصصی نیست؛ بلکه قانون برای خروجی کارشناسی آن در محدوده مقرر، اعتبار رسمی در نظر گرفته است.

البته این موضوع به معنای آن نیست که دارنده پروانه در هر موضوعی و بدون محدودیت می‌تواند به عنوان کارشناس رسمی اظهارنظر کند. اظهارنظر کارشناسی باید در حدود صلاحیت تخصصی و ضوابط مربوط به همان کارشناس انجام شود.

آیا این پروانه به معنی استخدام در سازمان ملی استاندارد است؟

خیر.

آزمون انتخاب کارشناس رسمی استاندارد، آزمون استخدامی نیست. در اطلاعیه‌های مربوط به این آزمون نیز تصریح شده که سازمان ملی استاندارد الزامی برای ارجاع کار به همه پذیرفته‌شدگان ندارد و در مواقع نیاز از خدمات کارشناسان استفاده می‌کند.

بنابراین باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:

استخدام در سازمان ملی استاندارد ≠ دریافت پروانه کارشناس رسمی استاندارد

کارشناس رسمی استاندارد می‌تواند یک متخصص شاغل در بخش خصوصی یا حتی فردی با فعالیت حرفه‌ای مستقل باشد و در چارچوب صلاحیت خود، در صورت ارجاع کار، خدمات کارشناسی ارائه کند.

درآمد کارشناس رسمی استاندارد از کجا می‌تواند ایجاد شود؟

یکی از برداشت‌های نادرست درباره این آزمون این است که قبولی در آزمون به معنی دریافت حقوق ماهانه از سازمان ملی استاندارد است.

چنین برداشتی درست نیست.

مدل فعالیت کارشناس رسمی استاندارد بر پایه ارائه خدمات کارشناسی در مواقع مورد نیاز و دریافت حق‌الزحمه مطابق ضوابط مربوط است. ماده ۲۱ نیز صراحتاً تعیین حدود اختیارات و میزان حق‌الزحمه را به دستورالعمل مربوط واگذار کرده است.

بنابراین ارزش اقتصادی این پروانه را باید بیشتر در ایجاد یک صلاحیت حرفه‌ای رسمی و امکان پذیرش و ارائه خدمات کارشناسی در چارچوب قانونی دید، نه در قالب یک شغل استخدامی با حقوق ثابت.

چه کسانی ممکن است از این پروانه بیشترین استفاده حرفه‌ای را داشته باشند؟

این مسیر برای متخصصانی که سابقه فعالیت حرفه‌ای در حوزه‌های مرتبط دارند، می‌تواند یک مسیر توسعه فعالیت حرفه‌ای باشد؛ از جمله:

• کارشناسان و مدیران فنی شرکت‌های بازرسی

• متخصصان ارزیابی انطباق

• کارشناسان آزمایشگاه و کالیبراسیون

• مدیران و کارشناسان کنترل کیفیت

• متخصصان استانداردسازی

• مدرسان و کارشناسان حوزه آموزش و ترویج استاندارد

• متخصصان تأیید صلاحیت

• کارشناسان اندازه‌شناسی

• متخصصان فنی صنایع و تولید

• افراد دارای سابقه حرفه‌ای و علمی مرتبط با استانداردها و ارزیابی انطباق

به‌خصوص برای فردی که در کنار فعالیت تخصصی خود قصد دارد جایگاه کارشناسی رسمی و امکان ارائه نظر کارشناسی در چارچوب قانون را نیز به سوابق حرفه‌ای خود اضافه کند، این عنوان می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.

چرا قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد اهمیت این موضوع را بیشتر کرده است؟

قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد، سازمان ملی استاندارد ایران را مرجع رسمی حاکمیتی در حوزه سیاستگذاری، نظارت و هدایت نظام استاندارد و اطمینان‌بخشی به کیفیت کالاها و خدمات معرفی کرده است. همچنین فعالیت سازمان را در چهار محور استانداردسازی، اندازه‌شناسی، تأیید صلاحیت و ارزیابی انطباق تعریف کرده است.

در چنین ساختاری، استفاده از ظرفیت متخصصان خارج از بدنه سازمان نیز اهمیت پیدا می‌کند.

ماده ۲۱ دقیقاً در همین راستا امکان استفاده از اشخاص حقیقی، حقوقی و تشکل‌های تخصصی واجد صلاحیت را به عنوان کارشناس رسمی استاندارد پیش‌بینی کرده است.

از این منظر، کارشناس رسمی استاندارد را می‌توان بخشی از ظرفیت تخصصی نظام استاندارد کشور دانست که در مواقع مورد نیاز، دانش و تجربه حرفه‌ای خود را در اختیار سازمان و فرایندهای مرتبط قرار می‌دهد.

یک نکته مهم درباره ارزش پروانه

باید میان اعتبار قانونی پروانه و ارجاع قطعی کار تفاوت قائل شد.

قانون، جایگاه و اعتبار کارشناسی را برای این عنوان پیش‌بینی کرده است؛ اما قبولی در آزمون به خودی خود به معنی تضمین دریافت پرونده یا کار مستمر از سوی سازمان ملی استاندارد نیست.

در واقع، ارزش اصلی پروانه را می‌توان در سه سطح دید:

۱. اعتبار قانونی:
شناسایی به عنوان کارشناس رسمی استاندارد در چارچوب قانون.

۲. اعتبار حرفه‌ای:
اثبات احراز صلاحیت تخصصی در یکی از حوزه‌های تعیین‌شده.

۳. امکان ارائه خدمات کارشناسی:
امکان استفاده از این صلاحیت در مواردی که سازمان یا مراجع ذی‌ربط، مطابق ضوابط، به خدمات کارشناس نیاز داشته باشند.

همچنین سازمان ملی استاندارد در سال ۱۴۰۳ سامانه ارجاع هوشمند کار به کارشناسان رسمی را راه‌اندازی کرد که نشان‌دهنده شکل‌گیری سازوکار مشخص‌تری برای ارجاع خدمات کارشناسی است.

جمع‌بندی

آزمون کارشناسان رسمی استاندارد را نباید صرفاً یک آزمون تخصصی دیگر در حوزه استاندارد دانست.

پشتوانه این عنوان، ماده ۲۱ قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد است که امکان انتخاب و استفاده از کارشناسان رسمی استاندارد را برای سازمان ملی استاندارد فراهم کرده و ماده ۲۷ همین قانون نیز برای گواهینامه‌های صادرشده توسط کارشناسان رسمی استاندارد در موضوع انطباق کالاها و خدمات با استانداردهای مربوط، جایگاه کارشناسی رسمی در برابر وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و مراجع قضایی قائل شده است.

از این رو، برای متخصصانی که سال‌ها در حوزه‌های استاندارد، بازرسی، ارزیابی انطباق، آزمایشگاه، اندازه‌شناسی، تأیید صلاحیت، کنترل کیفیت و آموزش فعالیت کرده‌اند، دریافت این پروانه می‌تواند علاوه بر تثبیت جایگاه تخصصی، مسیر جدیدی برای ارائه خدمات حرفه‌ای و کارشناسی ایجاد کند.

نکته: حدود دقیق فعالیت هر کارشناس، نوع خدمات قابل ارائه، نحوه ارجاع کار و حق‌الزحمه تابع مقررات و دستورالعمل‌های مربوط و همچنین حدود صلاحیت درج‌شده برای کارشناس است.